Antik Oyunlar

Dünya'nın en eski antik oyunları hakkında http://boardgamesoftheworld.com/?hop=0 sitesinde bilinen en eski oyunlar kategoriler halinde listelenerek, nerelerde ve nasıl oynandıkları şemaları ve kurallarıyla gösterilmiş. Ayrıca http://mastersgames.com sitesinde de aşağı yukarı bütün oyunlar gösterilmiş. Bu oyunlar farklı kültür ve kökenden insanlar tarafından Dünya'nın birçok yerinde oynanmış hala da oynanmakta...

Bu oyunlardan en eski olan üç oyuna değinmek istiyorum.

GO oyunu:  Kadim Çin'de zamanımızdan 5000 yıl kadar önce ortaya çıkmış olan ve şimdi GO (Baduk, Weic'hi) olarak bildiğimiz ve oynadığımız bu gizemli oyunun (http://aden-wwwaden.blogspot.com/2010/07/go-oyunu-ve-kozmoloji-go-sadece-bir.html) ortaya çıkışı ile ilgili birkaç rivayet var. Ancak bilinen bir Çin imparatoru tarafından şekillendirildiğidir.

Sümer Kraliyet Oyunu: Sümerlerin en eski şehirlerinden biri olan kadim Ur kentinde Leonard Woolley tarafından 1922-1934 yılları arasında yapılan kazılarda (1800 mezarda) büyük bir uygarlık ortaya çıkarıldı. Ele geçirilen ! çok kıymetli eserler British Museum'a taşındı. Bu konuda çok ilginç bir site var. The Royal Tombs of Ur http://www.mesopotamia.co.uk/tombs/home_set.html Gezmenizi tavsiye ederim. Bu kazılar sırasında bulunan kraliyet hazineleri arasında, şimdi "Kraliyet Oyunu" olarak adlandırılan bir oyun da bulundu ancak nasıl oynandığı ve kuralları uzun zaman çözülememişti. 1980 li yıllarda British Museum görevlisi Sümerce tabletleri çözerek oyunun nasıl oynandığını ve kurallarını yayınladı. http://www.mesopotamia.co.uk/tombs/challenge/cha_set.html

Senet Oyunu: Eski Mısır'daki mezarlardan ortaya çıkarılan bu oyun RC Bell ve Timothy Kendall tarafından ayrı ayrı çözümlendi ve yayınlandı. http://www.kingtutshop.com/freeinfo/SenetGame.htm 

En eski uygarlıklarda aşağı yukarı aynı zamanlarda ortaya çıkmış olan (5000 yıl önce) bu oyunlar sadece bir 'oyun' değildi. Bu oyunlarda kadim bir kozmoloji ve kozmogoni anlayışı hakim olur, felsefi, ahlaksal ve inanışsal içerikler bulunurdu ve bunlarla içiçe düşünülürdü.  Bu oyunlar hem soyut idi, aynı zamanda da somut dünyaya / hayata şekil vermekte kullanılırdı, gerçek hayatta temsil edilebilir / örneklenebilir nitelikte oyunlardı. Bu oyunlar yaşamın bir yansımasıydı, hayatı anlamaya (hatta yönetmeye) yönelik oyunlardı. Savaş gibi, bireysel ve kurumsal hayatın da bir yansımasıydı. Stratejik ve taktik yanları ağır basan, simgeler, semboller ve sayılarla ifade edilebilen ezoterik oyunlardı. Bu oyunlar sayesinde nice savaşların kazanılabildiğini  tarih bize öğretiyor.   Keşke Dünya'mızı yönetenler, siyasetçiler, bürokratlar, karar vericiler.., bu oyunlardan en az birini oynayabilse...Dünya çok farklı olurdu :))
Yine çok eski bir tarihi oyundan bahsetmeden geçmeyelim. Türk dünyası ve Asya'da da çok oynanan  bu kadim oyun son zamanlarda ülkemizde de canlandırıldı. Mangala. http://www.mangala.com.tr Sevgilerle..

Go Oyunu ve Kozmoloji (Go sadece bir oyun mudur?)

gökyüzü yuvarlak yeryüzü karedir

kadim bir deyiş

19*19 luk bir tahta üzerinde 181 siyah ve 180 beyaz taş ile 4500 yıldan beri oynanan bu kadim strateji oyunu ile bir sene kadar önce tanıştım. Bu oyun  bir anlamda bir kozmoloji ve kozmogoniyi (evrenbilim ve evrendoğum) simgelemektedir. Go tahtası (goban)  kare biçimiyle yeryüzünü simgeler. Go oynamak sanki bir evrendoğumunu betimlemektedir.

aşağıda olan yukarıda olan gibidir

yukarıda olan aşağıda olan gibidir

birlikte tek bir şeyin mucizesini gerçekleştirirler

Zümrüt Tablet

Tahta önce boştur; oynamaya başlamadan önce tahtanın bomboş olması sanki bir ilksel kaosu simgeler. Oynamaya karar vermekle ve tahtayı önümüze koymakla sanki yeryüzü yaratılmakta ve ilk hamleler de yeryüzü üzerinde kubbe şeklinde bulunan gökyüzü'nde oynanmaktadır. Tahtanın üzerine konulan siyah ve beyaz taşların savaşı Yin-Yang' ın karşılıklı etkileşimi gibidir. Go taşlarının aynı zamanda yıldızların gökyüzündeki dizilişlerini de yansıttığı düşünülür. Oyun aynen bir "Göksel Savaş" a benzemektedir.  Sümer kozmogonisinin ve dünya görüşünün temelinde Göksel Savaş denilen bir olay bulunur. Gobanda yapılan savaş da sanki göklerdeki göksel savaşın bir betimlemesi gibidir. Ejderha'nın alanımızı yarıp geçmesi, çarpışmalarda altüst oluşlar sanki Marduk'un yaptıklarına benzer.

Babil'de; Enuma Eliş ve ondan da eski bir Sümer versiyonu olan kozmogonide bir "Yaradılış Destanı" vardır. Dünyanın ve göklerin henüz yaratılmadığı ilksel bir zamana götüren bir ifade ile başlamaktadır:

enuma eliş la nabu şamamu

yükseklerde gök henüz isimlendirilmemişken

şaplitu ammatum şuma la zakrat

ve aşağıda sağlam zemin çağrılmamışken

"Go tahtasının kare biçimi, eski Çin'de ortaya çıkan  'gökyüzü yuvarlak, yeryüzü karedir' (Japonca'sı "ten'en, chihö") görüşü olarak bilinen kozmogoniyle bağlantılıdır.. yeryüzü kare biçimiyle dört bir yana sınırsızca yayılmakta, gökyüzüyse yarı küre biçiminde olup yeryüzünün üzerini kaplamaktaydı...Çinli tarihçi Ban Gu (Ms 32-92), Yi Zhi'nin Go Esasları adlı eserinde:  "Tahta kare olmalı ve toprağın yasasını simgelemelidir. Çizgileri ilahi adalet gibi düz olmalıdır. Üzerinde yin ve yang gibi bölünmüş siyah ve beyaz taşlar vardır. Tahta üzerindeki dağılımları ise gökyüzünün bir görüntüsü gibidir." der. ". Mehmet Dardeniz'den..

360 nokta: Oyun 19x19 luk bir matris üzerinde kesişen 361 nokta üzerinde oynanmaktadır. Merkez dışında kaln 360 nokta , Çin ay takviminde bir yılı oluşturan 360 güne karşılık gelir ve Sümer matematiğinde de temel rakam olan 60'ın katıdır. Sümerler; Dünyasal bir 10 ile, göksel bir 6 yı temel rakam olan 60 'ı elde etmek üzere birleştirilmiştir. (Bu sistemi hala zaman ve açı ölçüleri olarak kullanmaktayız). Sümer altılı sistemindeki en temel birim olan 60, en yüksek göksel ilah olan Anu'ya atfedilmişti.

Merkezdeki 361. nokta Tengen: Tengen; Japonca 'da cennetin (göğün) kökü (kaynağı) anlamındadır.

"361. noktaya kutup, son nokta, uç nokta, zirve, doruk, yükseklik ..gibi anlamları olan 'kyoku' adı verilmiştir. Bu nokta çoğunlukla Taocu bir kavram olan 'nihai doruk' adıyla tanınır. Bu nokta hem batı hem de doğuda astronomi ve astroloji açısından önemli bir yer taşıyan Kutup Yıldızı'nı simgeler ve Çin Mitolojisinde 'Yaradılışın Doğduğu Nokta' olarak bilinir. Tüm fenomenlerin bu noktadan kaynaklandığına inanılır.." M.Dardeniz'den.

Tarih boyunca Dünya'nın birçok farklı bölgesindeki medeniyetlerce çeşitli kozmogoniler, evrenin ortaya çıkışına dair görüşler ortaya atılmıştır. Bir antropoloji araştırmasında, kozmoloji incelenen 60'dan fazla kültürde bulunan ortak bir eleman olmuştur. Bütün kadim kozmolojilerde bir gök-yer bağı, demir kazık, kutup noktası, gök-yer temeli gibi kavramlar vardır. Merkezdeki 361. nokta (tengen); japonca'da ten=cennet/gök, gan=kök, kaynak) Sümerlerdeki DUR-AN-Kİ (gök-yer bağı) ve TEMEN-AN-Kİ (gök-yer temeli)  kavramları ile ilişkilidir. AN gök, tanrı, cennet demektir ve bir yıldız ideogramı ile gösterilir. Kİ yer, yeryüzü, dünya, arz , DUR ise halat, urgan, bağ demektir. TEMEN de  aynen temel demektir. TEN  kelimesinin kökeni de (etymon) Sümerce DIN-GIR  dir. Tengri olarak 'Tanrı' anlamını muhafaza eder. (Daha önceki bir yazımda açıklamıştım).

Go, bir oyundan çok daha fazlasıdır ve çok başka anlamlar taşımaktadır. Bu anlam ve özelliklere ilerdeki yazımlarımda değinmek istiyorum. Sevgilerle...

Tarihi bir Go oyunundan örnek: